czwartek, 25 czerwca 2015

Kurpie w pigułce, czyli jak próbowaliśmy oswoić skansen i... czołg

W dzieciństwie zwiedzanie skansenu było karą porównywalną z obowiązkiem zjedzenia głębokiego niczym Bajkał talerza zupy brukwiowej. Już ciekawsza wydawałaby się okazja zobaczenia na własne oczy największej na świecie szpuli sznurka pakowego... Skanseny były synonimem nudy, najgorszym z najgorszych pomysłów na szkolną wycieczkę. Bo co ciekawego może być w rozpadających się budynkach, w których cuchnie starym drewnem, niczego nie można dotykać, a najlepiej to w ogóle nie oddychać, bo niekontrolowane przez przewodników podmuchy powietrza obudzą tkwiące od dziesięcioleci w deskach żarłoczne korniki, które do reszty zjedzą dwustuletnią (miliardoletnią?) sypiącą się chatę.


Specjalną atencją nie pałamy do skansenów do dzisiaj. Z pewnością gdzieś w kraju są i takie, które tętnią życiem, starają się wyjść naprzeciw rosnącym oczekiwaniom zwiedzających, a organizowanie w nich wydarzenia przyciągają tłumy (przykładem Czarne Wesele w Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach). Są też jednak i takie miejsca, gdzie nawet w sezonie turysta - który ośmieli się przyjechać w dzień powszedni - traktowany jest trochę jak intruz, przeszkadzający w konsumpcji trzeciego dziś pączka i czwartej kawusi... 


Jakiś czas temu, specjalnie tego nie planując, mieliśmy okazję zwiedzić Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie. To drugie, po Wdzydzach Kiszewskich na „naszym” Pomorzu, najstarsze w Polsce muzeum budownictwa ludowego. Skansen powstał w 1927 r., a jego geneza i rozwój nierozerwalnie wiążą się z postacią Adama Chętnika, niestrudzonego zbieracza eksponatów związanych z Kurpiowską Puszczą Zieloną. Po zniszczeniach II wojny światowej skansen rozpoczęto odbudowywać w 1956 r. Dzisiaj, na ponad trzech hektarach urokliwie położonego na wysokim brzegu Narwi terenu, możemy zobaczyć 23 zabytkowe budynki drewniane oraz kilkadziesiąt obiektów małej architektury, jak bramy, kapliczki, studnie, czy ule. Dla panoramy puszczy warto wspiąć się na Wzgórze Ziemowita, gdzie w XIV w. Kazimierz Wielki nakazał zbudować zamek chroniący granice państwa. 


Byliśmy jedynymi zwiedzającymi. Liczyliśmy przez to, że będziemy potraktowani jakoś wyjątkowo, że zostaniemy zaprowadzeni do miejsc, które na co dzień są niedostępne dla oczu gości, że usłyszymy interesujące opowieści przewodnika, który tym razem nie będzie musiał użerać się z rozwrzeszczaną grupą gimnazjalistów. Niestety pani, która nas oprowadzała, nie pytana milczała, a jej rola sprowadzała się tylko do otwierania kolejnych obiektów na trasie. Na pewno inne wspomnienia mielibyśmy po odwiedzeniu skansenu w wypadającą w sierpniu Niedzielę św. Rocha, kiedy odbywają się tutaj pokazy twórczości ludowej, można zajadać się regionalnymi przysmakami (piwem jałowcowym!), a dzieci poznają tradycyjne gry i zabawy zręcznościowe. 


W Nowogrodzie zobaczyliśmy jeszcze jeden z kilkunastu schronów bojowych, zbudowanych w dolinie Narwi przez polskie wojsko. Odegrały one istotną rolę obronną podczas walk we wrześniu 1939 r. Położony tuż przy moście przez rzekę schron jest miejscem rekonstrukcji corocznych walk sprzed 76 lat. Z kolei na wzgórzu nad rzeką jako pomnik ustawiono czołg T-34. Działo się to w 1974 r., na pamiątkę 30-lecia powstania PRL. Ze wzgórza roztacza się piękny widok na Narew. Niedawno czołg odnowiono, a w dalszych planach jest utworzenie tzw. parku historyczno - kulturowego, w skład którego wejdą też wszystkie położone w okolicy schrony. A są to nie tylko polskie umocnienia, ale także powstałe w 1940 i 1941 r. umocnienia radzieckiej linii Mołotowa oraz fortyfikacje z niemieckiej linii Galindia. 


Dzień zakończyliśmy w "Wiszących ogrodach nad Narwią", czyli restauracji znanej z pierwszego sezonu "Kuchennych Rewolucji" Magdy Gessler. Dla cepelinów było warto ;).

wtorek, 9 czerwca 2015

Koniec Królowej, czyli odcinek 4 (Jantar - ujście Wisły)

W takim upale jeszcze nie szliśmy. Sytuacja, w której człowiek staje się kawałkiem boczku przypiekanego na rozgrzanej patelni, zmusiła nas do trzech czynności: założenia czegoś na głowy (Chusta z liściem marihuany? Czemu nie! :P); wypijania trzykrotnie większej ilości wody niż zazwyczaj; wyruszenia na szlak grubo po południu (zaczęliśmy ten etap dopiero gdzieś około godz. 15.00).

W Jantarze tłumy. Mimo iż tutejsza plaża jest dość szeroka, plażowicze wolą smażyć się na Słońcu w jednej kupie. Koc przy kocu, materac przy materacu, człowiek na człowieku... O gustach się nie dyskutuje, ale my przyśpieszyliśmy kroku, aby jak najszybciej oddalić się od tej ciżby ludzkiej, nie narażając się na śmiertelne trafienie plażową piłką ;).


A propos plaż... W Jantarze, podczas zajadania się zapiekankami (na paragonie opisano je jako „fatfood” - może i błędnie, ale tego typu jedzenie jest chyba mimo wszystko bardziej „fat” niż „fast”...) poznaliśmy przemiłą starszą parę, od wielu lat spędzającą urlopy w Mikoszewie, która poleciła nam tamtejszą plażę. Nie zatłoczoną i bardzo szeroką. Rzeczywiście. Mikoszewska plaża okazała się być na pewno najszerszą w okolicy, z plażami Mierzei Wiślanej łącznie. Niestety, zwłaszcza blisko ujścia Wisły, jest też najbardziej brudną. Na ile jest to bezmyślna działalność plażowiczów, a na ile prądów i fal zostawiających tutaj to wszystko, co przyniesie ze sobą Wisła (swoją drogą to też efekt „naszego” śmiecenia), nie nam oceniać. Czysto nie jest, za to bursztynów - cała masa! To chyba ulubione miejsce poszukiwaczy, bo dołów przez nich pozostawionych minęliśmy niemało... Kilka osób uzbrojonych w łopaty i grabie też spotkaliśmy.


Jednym z wyznaczonych na ten odcinek celów było dotarcie do Mewiej Łachy. Oczywiście nie na samą wyspę, ponieważ - jak na rezerwat przyrody przystało - jest to zakazane. Liczyliśmy na zobaczenie kolejnej foki/fok. Wspomnieliśmy już w poprzednim poście, że w maju 2013 r. doliczono się tutaj aż 51 fok szarych, co stanowi rekord w obserwacji tych morskich ssaków na polskim wybrzeżu. Fok nie uświadczyliśmy. Możliwe, że odpoczywały akurat na tej części wyspy, której nie widać z brzegu i falochronu. Możliwe też, że tego dnia ich tam po prostu nie było. Ptaków za to nie brakowało. Cała łacha została zaanektowana przez mewy, rybitwy, łabędzie, kormorany i inne bekasowate oraz siewkowate. O ich ilości przekonaliśmy się, gdy nad wyspą pojawił się cień drapieżnika (jastrzębia?). Nagle cała łacha się rozwrzeszczała i uniosła się z niej biała chmura przerażonych skrzydeł. Kilka minut później, gdy drapieżnik poleciał gdzieś dalej, życie na wyspie wróciło na normalne tory. Nas uderzyła przede wszystkim spora liczba łabędzi, ze znacznie podrośniętymi już młodymi (można je odróżnić po ciemnych, a nie czerwonych dziobach, oraz wciąż miejscami szarawym upierzeniu). Jeden z nich próbował zaanektować całą szerokość falochronu, głośno na nas sycząc, gdy bez minimalnej chęci niepokojenia próbowaliśmy ominąć młodziaka. 

 
Do Mikoszewa doszliśmy wzdłuż Wisły, kamienną groblą oddzielającą rzekę od jeziora Mikoszewskiego. Trzeba dodać, że w tym miejscu królowa polskich rzek kończy swój bieg zaledwie od końca XIX w. Wcześniej większość wód Wisły uchodziła do Bałtyku odnogą dzisiaj nazywaną Martwą Wisłą. Po katastrofalnej powodzi w 1888 r. władze pruskie podjęły decyzję, o której przebąkiwano jeszcze za rządów króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, o przekopaniu nowego ujścia Wisły, co miałoby zabezpieczyć Żuławy przed kolejnymi wylewami rzeki. Wielki hydrotechniczny projekt (oprócz samego 7-kilometrowego przekopu powstał też system śluz, wrót oraz wałów przeciwpowodziowych) zrealizowano w latach 1891 - 1895. W czasie tych prac przemieszczono gigantyczną ilość 7 mln metrów sześciennych ziemi!


Odcinek nie był długi, a więc lekki i przyjemny. W sam raz na aktywne spędzenie sobotniego popołudnia, tak, aby nie paść wieczorem na pół martwym ze zmęczenia. Kolejny etap zapowiada się już jednak na bardziej wymagający. W planach mamy przejście całej Wyspy Sobieszewskiej. Nie omieszkamy oczywiście dostać się na nią z Mikoszewa promem. Dołączycie?