Pokazywanie postów oznaczonych etykietą cmentarz. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą cmentarz. Pokaż wszystkie posty

poniedziałek, 3 listopada 2014

Chodzi lisek koło grobu...

Może zabrzmi to dziwnie, ale lubimy - większość z Was zapewne też, więc nie krępujcie się przyznać - spacerować po cmentarzach. Im starszy i bardziej zapomniany, tym lepiej. Jest w nich jakaś bliżej niesprecyzowana mieszanka poczucia ulotności, kruchości istnienia, magii i metafizyki. Najmocniej można to poczuć na nekropoliach, na których nikt już nie stawia zniczy, próżno szukać wiązanek kwiatów i śladów dbania o groby... Zrobiło się melancholijnie i może trochę miało, bo w końcu Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny dopiero co za nami...

Będąc we Wrocławiu nie mogliśmy sobie odmówić odwiedzenia cmentarza żydowskiego przy ul. Ślężnej. Położona tuż przy ruchliwej ulicy nekropolia jest kontrastową oazą ciszy i spokoju. Nawet dzika zwierzyna znalazła sobie tutaj miejsce do życia. Bynajmniej nie mamy na myśli licznego ptactwa, a parę... lisów, której mimo kilkukrotnych prób administracji cmentarza nie udało się złapać i przewieźć w bardziej pasujące do tego gatunku miejsce bytowania. Jednego z rudzielców spotkaliśmy i my. Pozował nam niezbyt długo, czmychając dość szybko w labirynt nagrobków.


A tych jest aż 12 tysięcy! Pierwszy pochówek miał tu miejsce w 1856 r., a ostatni w 1942 r. Można tu jednak znaleźć nagrobki znacznie starsze. Przywieziono je z cmentarzy żydowskich istniejących w średniowieczu. Najstarszy eksponat tego wyjątkowego lapidarium pochodzi ma wyrytą datę 4 sierpnia 1203 r. i wzniesiony został Dawidowi, kantorowi „o głosie miłym”.


Cmentarz był trzykrotnie powiększany i obecnie zajmuje obszar około 4,6 hektara. Najbardziej monumentalne nagrobki, świadczące o wysokiej pozycji finansowej ich właścicieli, stawiano przy murze. Zaskakują one bogactwem detali, wielkością i odważnym sięganiem po wzorce z innych kultur (przykład to kaplica grobowa w stylu mauretańskim).

 

Do najsłynniejszych pochowanych tu osób są m. in. Ferdinand Lassalle (1825-1864) - założyciel i przywódca pierwszej partii robotniczej w Niemczech, Ferdinand Julius Cohn (1828-1889) - botanik, pierwszy zaliczył bakterie do królestwa roślin, współpracował z Robertem Kochem w badaniach nad wąglikiem i szczepionkami przeciw tej chorobie, czy Auguste i Siegfried Stein (1849-1936 i 1844-1893) - rodzice Edyty Stein, dzisiejszej świętej, która przyjęła katolicyzm i jako siostra Teresa Benedykta od Krzyża została zamordowana w Auschwitz.

Na pomnikach wciąż można znaleźć liczne ślady po pociskach. Zimą 1945 r. cmentarz znalazł się podczas oblężenia Twierdzy Wrocław na południowej linii frontu. Po wojnie, jak wiele innych żydowskich nekropolii, był nadal dewastowany. W 1975 r. wreszcie udało się go wpisać do miejskiego rejestru zabytków, ruszyły prace konserwatorskie, a w 1988 r. nekropolia została udostępniona do zwiedzania jako Muzeum Architektury Cmentarnej (od 1991 r. jako Muzeum Sztuki Cmentarnej). Obecnie to oddział Muzeum Miejskiego Wrocławia.
 

Spacerując po cmentarzu trudno było nam pozbyć się wrażenia, że niektóre jego fragmenty przypominają ruiny starożytnego miasta Majów, które we władanie przejmuje rozbuchana roślinność środkowoamerykańskiej dżungli... Jesteśmy ciekawi Waszych spostrzeżeń.

 
 

O innej interesującej nekropolii, którą odwiedziliśmy i opisaliśmy w zeszłym roku, poczytacie tutaj: http://www.podrozeziemi.blogspot.com/2014/05/oczom-ich-ukaza-sie-las-las-krzyzy.html

piątek, 19 września 2014

Ze śmiercią im do twarzy

- Zabieram cię na pokaz mody - zaskoczenie, które pojawiło się na twarzy Emi po tym oświadczeniu, było warte stworzenia mema z typu „WTF?!”

- Mediolan, Paryż, czy Londyn? Lagerfelda, Versace, czy Diora? Sukien ślubnych, wieczorowych, czy bielizny? - odparła po chwili konsternacji.

- Po pierwsze - do Gniewa. Po drugie - nikogo szczególnie znanego. Po trzecie - pokaz mody pogrzebowej... - kolejna mina Emi zwiastowała potężne rozczarowanie.

- Ale jak to? Zamieniamy się w hieny cmentarne? Przecież to zgniłe już będzie, o zapachu nie wspominając...

- Spokojnie spokojnie... Brudną robotę wykonali już za nas archeolodzy - sprostowałem. - Jedziemy na prezentację odtworzonych strojów, które znajdowano podczas wykopalisk w kościelnych kryptach i na cmentarzach, w tym w kościele w Gniewie. Będzie ciekawie - zapewniłem.

 
I było. Bo nie mogło inaczej, skoro całość przygotowała dr hab. Małgorzata Grupa, archeolog z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, uznana specjalistka od tkanin i ich konserwacji, która na naukowym koncie ma między innymi konserwację zabytków wydobytych w Katyniu, Charkowie i Miednoje. 
Odnajdywane w grobach kościołów Gniewa, Gdańska, Torunia, czy Łabiszyna bogate stroje zainspirowały archeologów oraz proboszcza kościoła św. Mikołaja w Gniewie, ks. Zbigniewa Rutkowskiego, do przygotowania spektaklu pt. „Moda w obliczu śmierci, czyli sen archeologa”. Zaprezentowano na nim wierne rekonstrukcje strojów pochodzących z wykopalisk. 
 

Szaty z Gniewa, wciąż dobrze zachowane, zostały wykonane z wysokiej jakości materiałów, co świadczy o zamożności dawnych mieszkańców miasta. W badaniach zebrano imponującą kolekcję próbek 800 rodzajów jedwabiu. Co ciekawe, żaden wzór się nie powtarza. Szaty były wykonywane w żywych kolorach, z dominacją żółci, brązów i fioletów. W kobiecych strojach natomiast przeważały koronki przy rękawach sukien oraz przyczepiane do nich kwiaty. Co ciekawe, odkryto też jedyną w Polsce sutannę z wełny. Znajdowane stroje pozwalają archeologom określić, do jakiej grupy społecznej należał dany zmarły.

 
 
 
 

Docenić należy wkład osób zaangażowanych w przygotowanie tego niezwykłego pokazu mody i wielkie brawa należą się nie tylko za dość kontrowersyjny sposób przybliżenia nam historii, ale również za ogromny wkład włożony w samodzielne odtworzenie wszystkich prezentowanych strojów! Byliśmy pod wrażeniem dokładności, z jaką każda z prezentowanych sztuk odzieży została przygotowana :)

Jeszcze kilka słów o samych wykopaliskach. W Gniewie odbywają się one od 2009 r., co lato. Zaczęto od poszukiwań krypty, w której miały być pochowane osoby spokrewnione z Radziwiłłami, potężnymi magnatami Rzeczpospolitej szlacheckiej. I choć nie udało się potwierdzić, że w podziemnym pomieszczeniu pod kaplicą św. Anny rzeczywiście spoczywają szczątki potomków wielkiego rodu, to archeolodzy co roku przyjeżdżają do Gniewa odkrywać tajemnice XIV-wiecznej świątyni i okalającego ją dawniej cmentarza. Co roku też są mocno zaskoczeni tym, co udaje im się odkryć.


W tym roku na przykład udało się potwierdzić, że odkryte w 2013 r. pod prezbiterium pozostałości drewnianego budynku to świątynia pogańska, którą przejęli i zaadaptowali na pierwszy gniewski kościółek cystersi z klasztoru w Oliwie. Przy pochówkach archeolodzy natrafiają na krzyżyki, medaliki, szkaplerze. Najczęściej są one znajdowane przy zmarłych, którzy spoczęli w murach świątyni. Taki zaszczyt spotykał wyłącznie najbogatszych i najbardziej poważanych wiernych. Ciekawe odkrycia przynoszą też wykopaliska na terenie cmentarza, który dawniej otaczał świątynię.
  

Powrót do domu minął nam wśród pięknych widoków, tak, właśnie tak - tych  nielubianych i szykanowanych wiatraków, których w ostatnim czasie pojawia się coraz więcej. Czasami i one potrafią wyglądać pięknie ;)



środa, 28 maja 2014

Oczom ich ukazał się las... las krzyży ...

W ramach jednej z wypraw krajoznawczych, pod nazwą „Uwaga Kaszubi! Przyłączamy was do Kociewia ;)”, trafiliśmy m. in. do Sierzna pod Bytowem, na jedyny w kraju ewangelicki cmentarz... leśników.

Już sama lokalizacja tej wyjątkowej nekropolii jest urokliwa. Mieści się ona w centralnej części rezerwatu „Bukowa Góra nad Pysznem” (205 m n.p.m.), nad jeziorem i w sąsiedztwie starożytnych kurhanów.


Jaka jest geneza cmentarza? Wiąże się ona z dwiema postaciami. Otto Heinrich Smalian służąc w Królewsko-Pruskim Korpusie Strzeleckim, zaprzyjaźnił się serdecznie z Friedrichem Adolphem Olbergiem. Obaj byli leśnikami. W 1874 r. Smalian, będąc wówczas nadleśniczym Zerrin (nieistniejącego dziś nadleśnictwa w Sierznie), stwierdził w swojej dokumentacji poważną niezgodność w rachunkach. Błędu jednak nie znalazł i jako człowiek honoru popełnił samobójstwo. Jako samobójcy nie można go było pochować na poświęconej ziemi, dlatego też zadecydowano o pochówku w lesie na Bukowej Górze, którym przez lata się opiekował. Cztery lata później zmarł Friedrich Adolph Olberg i zgodnie z jego wolą spoczął obok przyjaciela. W taki oto sposób narodziła się tradycja, zakończona w 1939 r. W sumie na cmentarzu pochowano 31 osób - leśników oraz członków ich rodzin.

W centralnej części cmentarza znajdują się groby królewskiego nadleśniczego Otto Heinricha Smaliana (niestety nie zachowało się zwieńczenie pomnika w postaci metalowych łopat łosia) oraz Królewskiego Nadinspektora Lasów w Rejencji Koszalin, Friedricha Adolpha Olberga.




Inskrypcja na grobowcu Smaliana opisuje jego zasługi dla lasów: „Szlachetnemu człowiekowi honoru, serdecznemu przyjacielowi ludzi, niezmiennie wiernemu obowiązkom w służbie leśnej, niestrudzonemu opiekunowi lasów przez 14 lat powierzonych jego opiece, które w swojej gorliwości oczyszczał, pielęgnował, pomnażał i odnawiał, z tego 1800ha zarządzanym przez niego leśnictwie, dał potomności trwałe świadectwo. Dedykują mu ten pomnik jego krewni, towarzysze pracy, liczni przyjaciele i admiratorzy”.


A teraz trochę mroczniejsza wersja przedstawionych wyżej wydarzeń. Według informacji zawartych w dokumentach niemieckich, alternatywną przyczyną śmierci (nie wykluczającą samobójstwa) była domniemana choroba psychiczna Smaliana. Kolejnym tropem jest wzmianka świadcząca o nieodwzajemnionej miłości do małżonki jednego z jego podwładnych, która również mogła przyczynić się do tragicznej śmierci leśnika.


Co rzuca się w oczy, oprócz tytułowego lasu krzyży, to bardzo zły stan co niektórych nagrobków. Część uszkodzeń w czasie naszej wyprawy wyglądała na dość świeże akty wandalizmu. Postępująca dewastacja tego miejsca w niedalekiej przyszłości może doprowadzić do tego, że ten mały cmentarzyk oraz historia ludzi, którzy na nim spoczywają, bezpowrotnie odejdzie w niepamięć. Dlatego, jeśli będziecie w pobliżu, zajrzyjcie koniecznie tam, gdzie spoczywają Ci co lasy te umiłowali...


Warto, będąc w pobliżu Bytowa, zboczyć trochę ze szlaku i wspiąć się na Bukową Górę. Jeśli na Ziemi istnieją miejsca z magiczną atmosferą, to jest to jedno z nich ;)

P.S. Jak tam trafić? Będąc w Bytowie kierujemy się na Chojnice drogą nr 212. Mijamy Udorpie i dojeżdżamy do krzyżówki ze zjazdem na Sierzno. UWAGA! Nie skręcamy w prawo, a w lewo (w drogę do Studzienic)! Po około 2,5 km dojeżdżamy do przysiółka Pyszno i leśniczówki, leżącej tuż pod Bukową Górą z nekropolią leśników.